हङकङ । गत दुई हप्ताअघिबाट नै पूर्ण तयारीमा रहेर हङकङमा भएको नियुक्तिअनुसार पद सम्हाल्न आउन थालेका महावाणिज्यदूत विनोद उपाध्ययलाई चीनले भीसा अझैसम्म नदिएको जानकारीमा आएको छ । नेपालकै इतिहासमा पहिलोपटक यस्तो  हुन गएकोमा यसले एउटा गम्भीर अवस्थाको अडकलबाजी हाल राजनीतिका माथिल्लो चरणहरुमा अनौठो किसिमले भएका छन् । प्रधानमन्त्री माधव नेपाल कोपेनहोगनमा भइरहेको वातावरणसम्वन्धी सेमिनारमा भाग लिएर हङकङ हुँदै नेपाल फर्कने योजना आजका मितिसम्म असमन्जसको पक्का पनि नभएको र खारेज पनि नगरिएको अवस्थामा रहेको एक विश्वस्त शूत्रले बताएको छ । बितेका केही दिनमा हङकङ जनजातिहरुका माग आदिलाई मध्य नजर गरी वाणिज्यदूतमा किरण शाक्यको छनोट गरेपछि आफै आएर हङकङेली नेपाली जनजातिहरुलाई आशस्त पार्ने प्रधानमन्त्रीको भित्री आकाङ्क्षालाई चीनले आफ्नो भाइलाई भीसा नै निदई भङ्ग गर्ने प्रपञ्च स्पष्ट देखिएको छ ।
अनुमान लगाइए अनुसार, बितेका केही समयदेखि चीन सरकारसँग नेपाली माओवादीहरुको सम्वन्ध सुमधुर हुँदै गएको अवस्थालाई दृष्टिगत गर्दै नेपालमा हुन गइरहेको कुनै राजनीतिक दाउमा प्रधानमन्त्रीसँग बार्गेन गर्न मिल्ने एउटा अवस्थाको सिर्जना माओवादीकै पहलबाट गरिएको हुनसक्छ । खासगरी आफ्नो मुलुकसँग कुनै न कुनै किसिमnmे शंकास्पद हालातमा देखिएको व्यक्तिलाई सो मुलुकले भीसा नदिन सक्दछ चाहे जुनकुनै पदको पूर्ति गर्नका लागि सो व्यक्ति किन जाँदै नगरोस् । तर विनोद उपाध्यय सो पक्षमा पूर्ण सफा व्यक्ति मानिएको छ । यसरी यस प्रकारले नेपाली मूल राजनीति विदेशीको खेल्ने खेल जस्तो लाग्ने अवस्थामा वर्तमान नेपाल रहेको सम्वद्ध तथा जानकारहरु काठमाण्डौमा चर्चा गर्दैछन् ।

हङकङ । हिजो साँझ जोर्डनस्थित सनराइज साप्ताहिकको कार्यलयमा जनजाति महासँघ हङकङले एक जानकारी सभाको आयोजना गरेको थियो । सो जानकारी सभामा हङकङमा महावाणिज्यदूत पदमा जनजाति मूलकै व्यक्तित्वलाई पठाउनका लागि नेपाल सरकारलाई दबाब लिनका लागि अध्यक्ष भूपेन्द्र चेम्जोङ स्वयं नेपाल गई प्रधानमन्त्रीलाई भेटेर हङकङेली नेपाली जनजातिहरुको, गैरजनजाति महावाणिज्यदूत पठाउने मन्त्री परिषदको निर्णयप्रतिको गम्भीर आपत्ति र जनजाति महावाणिज्यदूतको माग गर्दै ज्ञापनपत्र दिएको बारे विस्तृत रुपमा चर्चा गरिएको थियो ।
दुई महिनाअगाडि मन्त्री परिषदले प्रधानमन्त्री माधव नेपालका भाइ विनोद उपाध्ययको नाम हङकङका लागि महावाणिज्यदूतको पदमा पारित गरेको थियो । गत केही वर्षअघिबाट हङकङेली जनजातिहरुले जनजाति मूलकै व्यक्तिको माग गर्दै आएको छ । सोही मागका लागि जनजाति महासँघले हङकङ सरकारलाई पनि ज्ञापन पत्र बुझाएको बताएको छ भने चीनियाँ सरकारलाई पनि यथाशीघ्र चाँडै नै हाल, नेपाल सरकारबाट अनुमोदित भएर यहाँ पदाभार सम्हाल्न आउँदै गरेका उपाध्ययलाई स्वीकार नगर्नका लागि ज्ञापन पत्र बुझाउने जनाएको छ ।
हङकङेली जनजातिहरुको यस मागउपर नेपाल सरकारले बेवास्ता गरे हङकङमा जनजातिहरु आन्दोलनमा उत्रने सोही जानकारीमा बताइएको थियो, जसमा मुख्यतः महावाणिज्यदूतलाई सामाजिक समारोहमा वहिष्कार गर्ने, कालो झण्डा देखाउने, तालाबन्दी गर्ने आदि कार्यहरुको  सारेवजनिक गरिएको छ । वाणिज्यदूतमा जनजातिलाई पठाउने प्रधानमन्त्री नेपालको धारणाअनुसार नै हाल हङकङ का.वा. महावाणिज्यदूत सुशीलकुमार लम्सालको स्थानमा किरण साक्यलाई छानिएको छ । तर जनजाति महावाणिज्यदूतको माग गर्नेलाई नेपाल सरकारको सो कदम कुनै पनि हालातमा स्वीकार्य नभएको जानकारीमा बताइएको छ ।

जेबी टुहुरेका गीत सुनेर कम्युनिस्ट बन्ने धेरै छन् । उनकै गीतका प्रेरणाले नेता बनेकाहरू अहिले झन्डावाल कालो गाडीमा साइरन बजाउँदै सडकमा हुइँकिरहेका हुन्छन् । बत्तीस वर्षदेखि जनताका गीत गाउँदै, जनताका पक्षमा सतिसालझैँ दृढतापूर्वक उभिएका उनी भने अहिले पनि पट्याक-पट्याक चप्पल बजाउँदै हिँडिरहेका भेटिन्छन् । ‘काठमाडौँका सडकमा बाटो काट्नै गाह्रो हुन्छ,’ अनामनगरमा भेटिएका उनले सुनाए ।
२००१ सालमा धरानको पुरानो बजारमा सामान्य परिवारमा जन्मिएका टुहुरेलाई उनका बुबा कृष्णबहादुर खड्गीले संगीतमा लाग्ने प्रेरणा दिए । सामान्य व्यापारी उनका बुबा राम्रा तबलावादक र रंगकर्मी पनि थिए । उसबेला धरानमा विभिन्न सांगीतिक कार्यक्रम भइरहन्थे । तर, टुहुरेलेे धरानको त्यस सांगीतिक माहोलमा रम्न पाएनन् । आर्थिक कठिनाइका कारण ०१२ सालमा खड्गी परिवार मोरङको मधुमल्लामा बसाइँ सर्‍यो । मधुमल्लामा उनका आमाबाले तरकारी व्यापार सुरु गरे । जीवन र संगीत दुःखसुख चलिरहेकै थियो । सत्र सालमा सीतादेवीसँग उनको बिहे भयो ।
०२१ सालमा उनका बाबुको मृत्युपछि श्रीमती, आमा र दुई भाइको जिम्मेवारी उनकै काँधमा आयो । बुबाको मृत्युपछि टुहुरो भएका जुठबहादुर खड्गीले आफ्नो नयाँ नाम राखे- जेबी टुहुरे । टुहुरेको कठिन र संघर्षशील जीवन सुरु भयो अब ।
गीत गाउन भने उनले २००९ सालबाटै सुरु गरिसकेका थिए । सुरुमा हिन्दी फिल्मका गीत गाए । ०२४ सालसम्म उनले बजारमा चलेका गीत गाए । यसै साल उनी कम्युनिस्ट पनि बने । दधिराम सुवेदी हुन् उनका राजनीतिक गुरु । मधुमल्लाको मनोहर जनता माध्यमिक विद्यालयका शिक्षक दधिराम पूर्वकोसी प्रान्तीय कमिटीको संगठन निर्माण गर्दै थिए । उनैले टुहुरेलाई कम्युनिस्ट दीक्षा दिए । त्यसपछि उनी वर्गसंघर्षबाट गरिबहरूको मुक्ति गर्ने सपना बोकेर हिँड्न थाले । उनलाई घरको आर्थिक समस्या सामान्य लाग्न थाल्यो । दुःख र अभावलाई जीवनका ऊर्जा ठानेर हिँड्न थाले, सर्वहाराको संसार निर्माण गर्ने लक्ष्य लिएर हिँड्न थाले, जनताका गीत गाउँदै हिँड्न थाले । ०२९ सालमा गणेश उदास, एनबी राई, कृष्ण राई आदिसँग मिलेर ‘नयाँ लहर’ भन्ने सांस्कृतिक समूह बनाएर कम्युनिस्ट पार्टीको प्रचार मात्र के सुरु गरेका थिए, त्यही साल मोरङको कानेपोखरीमा एकजना पुलिसको हत्या भएपछि उनीमाथि वारेन्ट जारी भयो । त्यसपछि सुरु भयो टुहुरेको भूमिगत जीवन । तर, पछि ०३२ सालमा काठमाडांै विशेष अदालतबाट यस काण्डको मुद्दा भने जिते ।

****
गाउँदै हिँड्ने क्रममा ०३२ सालमा पुष्पलाल समूहबाट फुटेर आएको मुक्तिमोर्चातिर लागे उनी । मुक्तिमोर्चामा मदन भण्डारी, जीवराज आश्रति आदि थिए । ०३३ सालमा विराटनगरमा लव प्रधानको घरमा मदन भण्डारीसँग जेबी टुहुरेको भेट भयो । मदन भण्डारीसँगको भेटपछि उनको राजनीतिक सक्रियता ह्वात्तै बढ्यो । मदन भण्डारी आफंै पनि राम्रो गीत गाउँथे रे । ‘मदन भण्डारी रातमा निद्रा भगाउन रमाइलो कथा भन्नुहुन्थ्यो, गीत गाउनुहुन्थ्यो, व्यायाम गर्न लगाउनुहुन्थ्यो,’ उनले मदन भण्डारीसँग बिताएको समयको सम्झना गर्दै भने । उनलाई मदन भण्डारी बाँचेको भए नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको रूप अहिले अर्कै हुन्थ्यो भन्ने लाग्दो रहेछ ।
जेबी टुहुरेले मुक्तिमोर्चामा मदन भण्डारीसँग डुल्दाडुल्दै ०३३ सालमा ‘आमा दिदी बहिनी हो’ गाएका थिए । एकदेव ज्ञवालीले लेखेको यो गीत पहिलोपल्ट टुहुरेले धरानको सैनिक हलमा गाएका थिए । यो गीत त्यतिबेलै चर्चित भएको थियो । अहिले पनि उनको नामसँग जोडिएर आउँछ यो गीत । यस गीतको अन्तर्कथाचाहिँ यस्तो रहेछ-
 ’आमा, दिदी, बहिनी हो’  गीत सुरुमा गाउँदा यसको अन्तिम अन्तरा यस्तो थियो-
…लाली पाउडर धस्न पाई
टेलरिङको झिल्के सारी लाउन पाई
बुद्धि सबै नष्ट पारी
मख्ख परी पुरुषको खेलौना भई
जीवनलाई व्यर्थ फाल्छौ
भोगविलासको साधन बनेर 
आमा, दिदी, बहिनी हो कति बस्छौ दासी भई
सुखको सधैं प्यासी बनेर 
यस गीतले चर्चा त पायो तर १ वर्षसम्म गीत गाइसकेपछि बम देवान, लव प्रधानलगायतका संस्कृतिकर्मीहरू बसेर समीक्षा गर्दा यो गीतले महिलाको समस्या र दुःखको मात्रै उठान गरेको तर समाधान भने नदिएको र महिलालाई होच्याएको निष्कर्ष निस्कियो । त्यसपछि थप एउटा भाग थप्ने निर्णय भयो र बम देवानले यसरी थप दिए-
सामन्तीको कुचाल यो भ्रष्ट रीति पुँजीको
बुझी सब ब्युँझ अब
ध्वस्त पार्न नारी बन्धन, दुःख अनि जीवनको
युगले आज भन्दछ, नारी पनि मान्छे हो
जाग उठ नारी हो, सिर्जनाको घाम बनेर
यो भाग थपेपछि महिलाका समस्या र ती समस्याका समाधान दुवै भएको सबैले निष्कर्ष निकाले । त्यसपछि यो गीत झन् लोकपि्रय बन्यो । टुहुरेलाई अहिलेसम्म गाइएका गीतहरूमध्ये यो गीत सबैभन्दा राम्रो लाग्दो रहेछ । उनलाई नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनमा यस गीतको भूमिका एउटा क्रान्तिकारी पार्टीको भन्दा कम छैन भन्ने लाग्छ । ‘यो गीतले धेरै महिलालाई सचेत गरायो र कम्युनिस्ट पनि बनायो,’ उनले दाबी गरे । टुहुरेले यसअघि नै बसाइँ हिँड्नेको ताँतीले जस्ता दर्जनभन्दा बढी क्रान्तिकारी गीत गाइसकेका थिए ।
राल्फालीहरू विभाजित भएपछि ०३४ सालतिर  टुहुरे, रामेश, मञ्जुल र कुन्ता शर्माहरू मिलेर ‘संकल्प’ नामक सांस्कृतिक अभियान सुरु गरे । कुन्ता शर्मा सम्पादक रहेको ‘संकल्प’ साहित्यिक पत्रिका मातहतमा रहेर देशव्यापी सांस्कृतिक अभियान चलाए । उनीहरूका गीत सुनेर धेरै सर्वसाधारण कम्युनिस्ट पार्टीमा लागे । जुनीभरि मुटु पोल्ने अन्याय सहेर, छोराहरू हो, अनिकाल लाग्योजस्ता गीतहरू कम्युनिस्ट पार्टी निर्माणको मियो बनेका थिए ।
****
यता टुहुरे लोकपि्रयता कमाइरहेका थिए, उता उनको आर्थिक अवस्था भने जर्जर बन्दै गइरहेको थियो । तर, त्यसले उनलाई विचलित बनाएन । ‘घरमा एक छाक खाने नहुँदा पनि जनताको मुक्तिभन्दा अरू ठूलो केही छैन भन्ने दृढविश्वासले हामी अगाडि बढिरह्यौँ,’ उनले विगत सम्भिmए । उनको कमजोर आर्थिक अवस्थाको फाइदा उठाउन खोज्दै पञ्चहरूले उनलाई धेरै प्रलोभन दिए । 
‘पञ्चहरूले लाखौँ रुपैयाँ र घरजग्गाको प्रलोभन देखाएका थिए,’ उनले भने, ‘तर हामी यस्ता प्रलोभनमा फसेनौँ ।’ घरको आर्थिक अवस्था सुधार्न ०३९ सालमा मधुमल्ला छोडेर विराटनगर आए उनी र त्यहाँ शीतल होटल एन्ड लज खोले । तर, उनको होटलले व्यापारभन्दा बढी नेताहरूलाई सेल्टर दिने काम गर्‍यो ।
रामेश र मञ्जुलहरूसँग टुहुरेले लामो समय काम गरे । तर, ०३९ सालमा रातो झन्डा, मुक्तिमोर्चा र कोअर्डिनेसन केन्द्र मिलेर माले बनेपछि पार्टीभित्र दुई लाइनको संघर्ष तीव्र भयो । त्यहीबेला रामेश, मञ्जुलहरूले पार्टी छोडेर आस्था बनाए तर उनी निरन्तर पार्टीमै रहे । टुहुरे लामो समय मदन भण्डारीहरूसँग पूर्वमा संगठन निर्माण अभियानमा जुटे । त्यसबेला टुहुरेको गीत र मदन भण्डारीको भाषण भनेपछि जनता हुरुक्कै हुन्थे । ‘मेरो गायन र मदन भण्डारीको वाक्कलाले धेरै मान्छे कम्युनिस्ट बने,’ उनले भने । ०४४ सालमा मोदनाथ प्रश्रतिको अध्यक्षतामा राष्ट्रिय जनसांस्कृतिक मञ्च स्थापना हुँदा टुहुरे संस्थापकमध्येका एक थिए ।
सांस्कृतिक अभियानका क्रममा चारपल्ट जेल परे । पटक-पटक यातनाको सिकार भए । ०४६ चैत २६ गते प्रजातन्त्र बहाली हँुदा उनी विराटनगर जेलमा थिए । २७ गते मात्रै उनलाई मुक्त गरिएको थियो । ०४७ सालमा मनमोहन अधिकारीको माक्र्सवादी र मदन भण्डारीको माले मिलेर एमाले बन्यो । उनी त्यही एमालेभित्रको सांस्कृतिक मोर्चामा रहेर मेची-काली सांस्कृतिक अभियानमा लागे ।
उनलाई सबभन्दा दुःख लाग्ने घटना मदन भण्डारीको मृत्यु हो । मदन भण्डारीको मृत्यु भएको दिन, अर्थात् ०५० साल जेठ ३ गते उनीहरूको टोली ‘मेची-काली सांस्कृतिक अभियान’ अन्तर्गत बर्दियाको मगरागढी भन्ने ठाउँमा सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै थियो । ‘करिब १२ हजार दर्शकका बीचमा सांस्कृतिक कार्यक्रममा गीत गाउँदै गर्दा मदन भण्डारी र जीवराज आश्रति त्रिशूली नदीमा बेपत्ता भएको खबर आयो,’ टुहुरेले सम्भिmए, ‘सुरुमा त विश्वास नै लागेन, तर रेडियोले भनेपछि हामी कार्यक्रम स्थगित गरेर काठमाडौं फर्कियौँ ।’
टुहुरे एमालेनिकट राष्ट्रिय जनसांस्कृतिक मञ्चको ०५४ देखि २०६२ सम्म अध्यक्ष थिए । उनी यसबीचमा दुईपल्ट सांस्कृतिक संस्थानको अध्यक्ष पनि भए । ०६२/६३ को जनआन्दोलनमा पनि उत्तिकै सक्रिय टुहुरेले संविधानसभाको चुनावमा एमालेका नेताहरूका लागि भोट माग्दै हिँडे ।
एमालेको आठौँ महाधिवेशनबाट एक हजार ९६ भोट ल्याएर एमालेको केन्द्रीय अनुशासन विभाग सदस्य निर्वाचित भएका थिए उनी । ‘अब जेबी टुहुरे गायनबाहेक राजनीतिमा पनि उत्तिकै सक्रिय हुनेछन्’ भन्ने धेरैको अनुमान थियो । तर, उनकै पार्टीका वरिष्ठ नेता प्रचण्ड बसेको कुर्सीमा विराजमान भएको दुई साता बित्न नपाउँदै ०६६ जेठ ३१ गते उनी एकीकृत नेकपा माओवादीमा प्रवेश गरे । यसरी जीवनको उत्तरार्द्धमा किन एमाले छोडेका होलान् उनले ? ‘एमाले पनि जीवनको उत्तरार्द्धमा छ, अब डुब्न मात्रै बाँकी छ,’ उनले भने, ‘जहाँ रस हुन्छ त्यहीँ भ्रमरा जान्छ । एमाले प्लास्टिकको फूल हो जसमा कुनै रस अर्थात् विचार छैन ।’ एमालेले कलाकारहरूको अवमूल्यन गरेको तथा यसका नेता जनतालाई भुलेर कमाउनतिर लागेका आदिआदि गुनासा छन् उनका ।
एकीकृत नेकपा माओवादीमा प्रवेश गर्दा एमालेका धेरै नेता तथा कार्यकर्ताले रुँदै फोन गरेको र एकीकृत नेकपा माओवादीका नेता तथा कार्यकर्ताले खुसीको आँसु बगाएको घटना टुहुरेलाई जीवनका सबभन्दा मीठा र नमीठा घटना लाग्दा रहेछन् । अहिले एकीकृत नेकपा माओवादीका सल्लाहकार छन् जेबी टुहुरे ।

*****
छोराछोरीको आँसु देख्दा छाती पोलेर आउँदछ
साहूको ऋण सम्भिmँदा मनमा डढेलो लाग्दछ
बसाइँ हिँड्नेको ताँतीले बस्नेको मन रुवाउँदछ
लाखौंका लागि उजाड छ यो देश मुठीभरलाई त स्वर्ग छ
 बसाइँ हिँड्नेका ताँतीका गीत गाउने यी गायक अचेल भने आफैँ बसाइँ हिँड्ने अवस्थामा पुगेका छन् । धेरै अनुरोध गरेपछि उनले आफ्नो आर्थिक संकटबारे कुरा गर्न माने । उनले भने, ‘हिजोसम्म कपास र बासको समस्या थिएन । अब बासकै समस्या हुने दिन आउँदै छ ।’
जिन्दगीभर अभाव खेपेर जनताको पक्षमा गीत गाउँदै हिँडेको जनगायकको मनमा यतिखेर साहूको ऋण सम्भिmँदा डढेलो लाग्छ । गाउँदै हिँड्दा उनले कमाउन त सकेनन् नै, उनका छोरा भ्रमणकुमार खड्गीले ८ वर्ष दुबईमा बसेर कमाएको पैसाले काठमाडांैको कलंकीस्थित रानागाउँमा बनाएको दुईतले घर पनि बेचेर बसाइँ हिँड्नुपर्ने बाध्यताको संघारमा आइपुगेका छन् उनी । अब टुहुरे कृषि विकास बैंकको १४ लाख, एभरेस्ट बंैकको ४ लाख ऋण तिर्न र श्रीमती सीता खड्गीको मुटुको उपचारका लागि घर बेचेर बसाइँ हिँड्न खोजिरहेका छन् । उनकी श्रीमती अहिले गंगालाल हृदयरोग केन्द्रमा मुटुको उपचार गराइरहेकी छिन् ।  टुहुरेका ४ छोरी र १ छोरा छन् ।
अहिलेसम्म एकतलाको कोठाको भाडा र छोरीहरूको सहयोगले जीवन धानेका टुहुरे घर बेचेपछि कसरी बाँच्लान् त ? ‘घरबारविहीन लाखौं नेपाली जनता जसरी बाँचेका छन्, त्यसरी नै बाँच्छु,’ टुहुरेको सहज उत्तर छ । रोगी श्रीमतीलाई छोडेर अहिले पनि उनी जनताका बीचमा गइरहेका छन् । तर, उनको गीतले भनिएझैँ छोराछोरीको आँसु देख्दा भने उनको छाती पोलेर आउँछ रे ।

फूल तथा बिरुवामा रुचि भएका मानिसले यो मौसमलाई अफ सिजन मान्छन् । चिसो बढी हुने भएकाले फूल राम्रोसँग फक्रन सक्दैन । यो मौसममा फूल फुल्दै फुल्दैन भन्ने होइन । जाडो मौसममा पनि फूलबारी रंगी-बिरंगी हुनसक्छ । जाडो मौसममा फूल फुलाउन उपयुक्त समयमा फूल रोप्नुपर्छ । यसले बगैंचा सुन्दर देखिनुका साथै जाडोमा पनि फूलबारीले न्यानो महसुस गराउँछ । जा.डो मौसम तुषारो पर्ने हुनाले फूल तथा बिरुवाका लागि राम्रो मानिँदैन । यो मौसममा माटो सुख्खा हुन्छ । खड्का नर्सरीका केदार अर्यालका अनुसार जाडो मौसम फूल तथा बिरुवाका लागि उपयुक्त हुँदैन । फूल तथा बिरुवामा रुचि भएका मानिसले यो मौसमलाई अफ सिजन मान्छन् । चिसो बढी हुने भएकाले फूल राम्रोसँग फक्रन सक्दैन । यो मौसममा फूल फुल्दै फुल्दैन भन्ने होइन । जाडो मौसममा पनि फूलबारी रंगी-बिरंगी हुनसक्छ ।

जाडो मौसममा फूल फुलाउन उपयुक्त समयमा फूल रोप्नुपर्छ । यसले बगैंचा सुन्दर देखिनुका साथै जाडोमा पनि फूलबारीले न्यानो महसुस गराउँछ । जाडोयाम तातो सुप खाने, आगो ताप्नुका साथै जाडोमा फुल्ने फूलको आनन्द लिने समय पनि हो । यो मौसम पिटुनिया, सुइट पी, विन्टर ज्यासमिन, असर्फीर् फूलको मौसम हो । यी फूलले वातावरण रमणीय बनाउँछन् ।

पिटुनिया जाडोमा फुल्ने आकर्षक फूल हो । यो जाडोमा मात्र फुल्छ । यो फूल एकपटक लगाएपछि एक सिजनभरि फुलिरहन्छ । यसको बोट सानो हुन्छ ।  यो फूल रातो, नीलो, सेतो, गुलाबी आदि सात रंगमा पाइन्छ । यो फूल गमलामा समेत फुल्छ । यसका लागि मलिलो माटो चाहिँदैन । यसलाई उमार्न नर्सरीको सल्लाह लिनु उपयुक्त हुन्छ । यो फूल कात्तिकदेखि  जेठसम्म फुलिरहन्छ । त्यसैले पिटुनियालाई जाडोको  फूल भनिएको हो ।

सुइट पी अर्थात् केराउ फूल पनि जाडो मौसममा बगैंचा सिंगार्ने फूल हो । केराउको स्वरूपमा फुल्ने यसको बोट पनि केराउको बोटजस्तै देखिन्छ । यसका लहरा पनि केराउजस्तै हुन्छन् । यो फूल पहेंलो बाहेक सबैजसो रंगमा उपलब्ध छ । पिटुनियाजस्तै यो फूल पनि राम्रो हेरविचार भएको खण्डमा जाडो महिनाभरि फुल्छ । अरू फूलको तुलनामा यो फूलमा लाई रोग बढी लाग्छ । यद्यपि रोगर, फाइटर, साफजस्ता केमिकलको प्रयोगले लाईको समस्या समाधान हुन्छ । 

कसैलाई पहेंलो रंग असाध्यै मनपर्छ । जाडो मौसममा पहेंला रंगका फूल पाउन कठिन हुन्छ । जाडोमा फुल्ने असर्फी फूल पहेंलो हुन्छ । यो दुई-तीन महिनासम्म बोटमा रहन्छ ।

 विराटनगर, १ पुस : विराटनगरस्थित क्षेत्रीय रंगशाला दुरुपयोग भएको भन्दै खेलाडीले जोतेर अन्न रोपेको २४ घन्टा नबित्दै एक जातीय संगठनले कब्जामा लिएको छ । सहिद रंगशालामा खेलकुदका कार्यक्रमभन्दा राजनीतिक तथा व्यावसायिक कार्यक्रम बढी हुन थालेपछि खेलाडीले विरोधस्वरूप मंगलबार ट्रयाक्टर लगाएर जोतेर विभिन्न जातका अन्न रोपेका थिए ।
कोचिला राज्य माग गर्दै आएको कोचिला स्वायत्त राज्यपरिषद् नामक जातीय संगठनले बुधबार सरकारी स्वामित्वमा रहेको रंगशाला कब्जा गरी झन्डा गाडेको छ ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङको कार्यालयसामुन्ने रहेको सरकारी स्वामित्वको उक्त रंगशालामा खेलाडीले ट्रयाक्टर लगाई जोत्दा र झन्डा गाडेर कब्जा गरेको दाबी गरिरहँदा प्रशासन मूकदर्शक रहेको थियो ।
प्रतियोगिता आयोजना र अभ्यास गर्ने समयमा अन्य कार्यक्रमले रंगशाला व्यस्त रहेपछि खेलाडीले विरोधमा जोतेर रोपाइँ गरेका थिए । कोचिला स्वायत्त राज्यपरिषद्ले मैदानको दुरुपयोग भएको र खेल-पदाधिकारीले हिसाबकिताब गोलमाल गरेको आरोप लगाउँदै रंगशाला कब्जा गरेको घोषणा गरी दुईवटा झन्डा गाडेको छ ।
विराटनगर आइपुगेका खेलकुदमन्त्री गणेश तिवारी नेपालीले जोतिएको रंगशालाको आकस्मिक निरीक्षण गरेको एक घन्टा पनि नबित्दै कोचिला स्वायत्त परिषद्का संयोजक लेखराज खवासले रंगशालामै पत्रकार-सम्मेलन गरी रंगशाला कब्जामा लिएको घोषणा गरेका थिए ।
‘सम्पूर्ण आय-व्यय नदेखाएसम्म रंगशाला कब्जामै रहिरहनेछ,’ खवासले सञ्चारकर्मीसँग भने ।
एकीकृत माओवादीले घोषणा गरेको कोचिला राज्यको विरोध गर्दै आएको परिषद्ले पूर्वी नेपालको इलाम, झापा, मोरङ र सुनसरी जिल्लालाई कोचिलामा समेट्नुपर्ने माग गर्दै आएको छ । परिषद्ले रंगशालाको दक्षिणतिरको फुटबल गोलपोस्टको पोल र खेलमैदानको बीचभागमा रातो, सेतो र नीलो रंगको परिषद्को झन्डा गाडेको छ । खेलकुदका नाममा भ्रष्टाचार भएको दाबी गर्दै परिषद्ले कोचिला राज्यमा हिसाब पारदर्शी नभएसम्म मैदानमा कुनै पनि गतिविधि सञ्चालन हुन नदिने घोषणासमेत गरेको छ ।
खेलमैदानमा अवरोध पुगेपछि ४ पुसदेखि हुने जिल्ला निजी उच्च्ा मावि संगठन -हिसान) को खेलकुद प्रतियोगिता अवरुद्ध हुन पुगेको छ । रंगशालामा माघ पहिलो साताबाट सञ्चालन हुने औद्योगिक व्यापार मेलालाई पनि कब्जाले असर पुग्ने भएको छ । उद्योग संगठन मोरङले सोही मैदानमै औद्योगिक मेला आयोजना गर्दै छ ।

‘समाधान खोज्न छाडेर दसतिर मुख फर्काउने ?’
विनोद न्यौपाने/नयाँ पत्रिका
काभ्रे, १ पुस
संविधानसभा अध्यक्ष सुवास नेम्वाङले राजनीतिक दललाई एकजुट भएर समस्याको समाधानमा लाग्न आग्रह गरेका छन् । दलहरूबीच एकता भए देश बलियो हुने बताउँदै सभाध्यक्ष नेम्वाङले आपसी विवादलाई संविधानभा र संसद्मा ल्याएर छलफल गर्न दलहरूलाई आग्रह गरे ।
पछिल्लो समयमा दलहरूले संविधानसभाका विषयमा चिन्ता गर्न थालेकोमा खुसी व्यक्त गर्दै नेम्वाङले संसद् बलियो नभए समस्या थपिँदै जाने बताए । ‘हिजो संसद् विघटन भएको बेला निरंकुशता पलायो,’ संविधानका लागि दोस्रो चरणको सुझाब संकलनको तयारीका लागि आयोजित कार्यक्रमको बुधबार धुलिखेलमा उद्घाटन गर्दै सभाध्यक्ष नेम्वाङले भने, ‘त्यसैलाई ध्यानमा राखेर संसद् बलियो बनाउनुस्, दल र जनता बलिया हुन्छन् ।’
दलहरू एकजुट भए कसैले हस्तक्षेप गर्न नसक्ने उनको दाबी छ । ‘अप्ठ्यारो छ पनि भन्ने, अनि समाधानको उपाय खोज्न छाडेर दसतिर मुख फर्काउने ?’ संविधान बन्न नसके विदेशी हस्तक्षेप हुन्छ भन्ने नेताहरूको भनाइतर्फ इंगित गर्दै उनले भने, ‘अरूलाई चोर दोष लगाउनुभन्दा आफ्नो थैलीको मुख राम्रोसँग बन्द गरौँ, विदेशी हस्तक्षेपका कुरा नगरौँ ।’
संविधान निर्माणमा प्रमुख तीन राजनीतिक दलको भूमिका महत्त्वपूर्ण भएको नेम्वाङको भनाइ छ । आफ्नो कुरालाई अनौपचारिक रूपमा लिन आग्रह गर्दै उनले भने, ‘यो देश बिगार्न र बनाउन सक्ने क्षमता तीन दलमा रहेको छ ।’
पहिलो चरणको जनमत संकलनमा ठूला दलका नेता सहभागी नभएको भन्दै उनले दोस्रो चरणको सुझाब संकलनमा सबै नेताको सहभागिता हुनुपर्ने बताए । ‘अब सबै दलका नेता सुझाब संकलनमा सहभागी हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘जनतामा संविधानको सुझाब संकलनका लागि जाने अन्तिम मौका भएकाले सबै गम्भीर हुनुपर्छ ।’
तोकिएको समयभित्र संविधान बनाइसक्नुपर्ने र बनाउन सकिने बताउँदै नेम्वाङले संविधानसभाका अधिकांश समितिको अवधारणापत्र तयार भइसकेको बताए । ११ मध्ये आठवटा समितिको अवधारणपत्र तयार भइसकेको र ६ वटाको प्रतिवेदनसमेत तयार भएको नेम्वाङले जानकारी दिए ।
कार्यक्रममा कानुनमन्त्री प्रेमबहादुर सिंह तथा सिँचाइमन्त्री बालकृष्ण खाँडले सरकार समयमै संविधान बनाउनका लागि प्रतिबद्ध रहेको बताए ।

सरकारले ‘गैर संवैधानिक’ भन्दै आपत्ति जनाउँदै आएको माओवादीको गणराज्य घोषणा गर्ने क्रम देशका विभिन्न भाग हुँदै आज राजधानी आइपुगेको छ। सरकारले आपत्ति जनाए पनि घोषणा रोक्न केही गरेको छैन। माओवादीले यसलाई प्रचारात्मक कार्यक्रम मात्र भन्दै गणराज्य घोषणाको क्रम झन्डै झन्डै टुंग्याइसकेको छ। यसै क्रममा आज काठमाडौँको बसन्तपुरबाट प्रचण्डले नेवाः स्वायत्त गणराज्य र नुवाकोटको ककनीबाट बाबुराम भट्टराईले ताम्सालिङ स्वायत्त गणराज्यको घोषणा गरे।

अब आआफै भाग लगाएर राज्य घोषणा हुने क्रम जारी रहने भएको छ। माओवादीले आज नेवाः राज्यको घोषणा गरे लगत्तै आगामी पुस ११ गते नेवाः राज्य सं‍युक्त स‍ंघर्ष समितिले फेरि अर्को नेवाः राज्य घोषणा गर्दैछ। यो समितिमा त माओवादी मात्र हैन, सत्तारुढ काँग्रेस, एमाले र माओवादीलगायत पार्टी र संघसंस्थाहरुका प्रतिनिधिहरु पनि छन्। दशरथ रंगशालामा हुने यो कार्यक्रममा नेवाः राष्ट्रिय गान र नेवाः झण्डासमेत सार्वजनिक गर्ने भनिएको छ। सत्तारुढ दल कै सभासदहरु र सदस्यहरु संलग्न यो घोषणालाई सरकारले कसरी रोक्ने हो वा कस्तो प्रतिक्रिया दिने हो, त्यो हेर्न बाँकी छ।                    
माओवादी नेतृ हिसिला यमी नेवार पहिरनमा। उनका पति भने नुवाकोटमा ताम्सालिङ गणराज्य घोषणा गर्दै थिए। ताम्सालिङ र नेवाः गणराज्यबीच सीमाङ्कनको विवाद छ। अरु गणराज्यहरुमा पनि यस्तै विवाद कै कारण माओवादीले गणराज्यको सीमा घोषणा गरेको छैन।

घोषणा सभाअघि विभिन्न ठाउँबाट सांस्कृतिक झाँकीसहित र्‍याली पनि निकालिएको थियो।

 संयुक्त राज्य अमेरिकामा अहिले एडेन, म्याडलिन आदि नाम चर्चित छन् । अमेरिकामा सेलिब्रेटीका नामबाट आफ्ना सन्तानका नाम राख्ने चलन अभिभावकहरूमा लोकपि्रय हुँदै गइरहेको छ । यस वर्ष गायिका मिली, रिहाना र किङ्स्टनका नामबाट धेरै बालिकाका नाम राखियो। 
बच्चाको नाम राख्नेसम्बन्धी वेबसाइट नेमबेरी डट कमका अनुसार कोली पनि अहिले धेरै अभिभावकका लागि पि्रय नाम भइरहेको छ । रियालिटी टिभी स्टार कोली कार्डासियनको प्रसिद्धिसँगै उनको नाम आफ्ना बच्चाका लागि छनोट गरिदिने अभिभावक थुप्रै छन् ।
यसैगरी ओयन ओस्सन तथा जेनिफर अस्टिनद्वारा अभिनीत रोमान्टिक कमेडी शृंृखला हिट भएपछि यसका पात्र मार्ली  पनि बालकहरूका लागि अभिभावकले राखिदिने लोकपि्रय नाम  भएको छ ।
चर्चित सेलिब्रेटी, रियालिटी स्टार, गायक/गायिका र चलचित्रका पात्रबाट प्रभावित भएर आफ्ना छोराछोरीका नाम राख्ने अभिभावक धेरै छन् । अहिले अमेरिकाका  कयौं अभिभावकले आफ्ना नवजात  छोरीको नाम रिहाना, हेडेन, मालिया राख्ने गरेका छन् । रिहाना अहिले नाम चलेकी गायिका हुन् । उनको गीत ‘अन्डर योर अम्ब्रेला’  अत्यन्त हिट भएको थियो । हेडेन पानेटियरी नाम चलेकी हलिउड नायिका हुन् । अहिले छोरीहरूका लागि चर्चित भएको अर्काे नाम मालिया हो । यो अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाको छोरीको नाम हो ।
अमेरिकामा यस वर्ष छोराहरूका लागि किङस्टन नाम प्रचलित भइरहेको छ । यो नाम पपगायिका गियान स्टेफनीको छोराको हो । यसैगरी छोराका लागि मिलो नाम पनि एक्कासि प्रचलनमा आएको छ । नायिका लिभ टाइलरको छोराको नाम पनि मिलो हो । टाइलरले छोराको नाम मिलो राखेपछि आफ्ना छोराको नाम पनि मिलो राख्नेको संख्या ह्वातै बढेको छ । 
रिभर नाम पनि अहिले प्रचलनमा रहेको छ । नायिका केरी रसेलको छोराको नाम रिभर हो । चर्चित बास्केटबल खेलाडी कोब ब्रायन्टको नामबाट आफ्ना छोराको नाम थुप्रै अभिभावकले राखेका छन् ।  नायक जुड लको नामबाट छोराको नाम जुराउने अभिभावक पनि बढेका छन् । 
यसैगरी, टेलिभिजन सिरियल तथा चलचित्रका पात्रबाट छोराछोरीको नाम राख्ने क्रम पनि बढ्दो छ । टेलिभिजन सो इन्ट्रोजबाट छोरीको नाम राख्ने प्रवृत्ति पनि बढेको छ । अहिले निकै चर्चित बनेको हलिउड चलचित्र ‘ट्वाइलाइट’का भ्यामपायर पात्र इडवार्ड, कुलेन, बेला, इसमी पनि अभिभावकका लागि पि्रय नाम बन्दै छन् । 

९९ वर्षपछि पुस्तक फिर्ता
पुस्तकालयबाट पुस्तक ल्याएपछि निश्चित समयमा पुस्तक फर्काउनुपर्छ । अधिकांश पुस्तकालयमा पुस्तक फर्काउने समय एक सातादेखि एक महिनासम्म हुन्छ । तर, अमेरिकाको मासाचुसेट्सको न्युबेडर्फड पब्लिक लाइबे्ररीबाट लगिएको पुस्तक ९९ वर्षपछि फिर्ता आएको छ ।
‘फ्याक्ट्स आई अट टु नो अबाउट द गर्भमेन्ट अफ माई कन्ट्री’ नामक पुस्तक सन् १९१० को मे महिनामा फिर्ता गर्नुपथ्र्याे । तर, पुस्तक ९९ वर्षपछि पुस्तकालयलाई फिर्ता दिइएको छ । पुस्तक झन्डै एक शताब्दी ढिलो बुझाएबापत जरिवाना तीन सय ६१ डलर पुगेको छ ।
स्ट्यान्ली डुडेकले आफ्नो आमाको सामान हेर्दा पुस्तक फेला पारेका थिए । डुडेककी आमाको मृत्यु दस वर्षअघि भएको थियो । आमाले ल्याएको पुस्तक स्ट्यान्ली डुडेकले पुस्तकालयमा फिर्ता बुझाइदिए । पुस्तकालयले उनलाई जरिवाना तिर्न लगाएन ।  

 कोपनहेगन/ डेनमार्कमा भइरहेको संयुक्त राष्ट्रसंघीय जलवायु परिवर्तन विश्व सम्मेलनकी अध्यक्ष कोनी हेडेगार्डले राजीनामा दिएकी छिन् । उनले बुधबार राजीनामा दिएकी हुन् । अब जलवायु परिवर्तनको विश्व सम्मेलनको अध्यक्षता डेनिस प्रधानमन्त्री लार्स लोकी रासमुसेनले गर्ने बताइएको छ ।  राष्ट्रसंघीय जलवायु प्रमुख योभो दे बोयरले हेडेगार्डले अनौपचारिक वार्ताको अध्यक्षता भने गर्ने बताएका छन् ।
विभिन्न राष्ट्रप्रमुख र सरकारप्रमुखले भाग लिएको वार्तामा प्रधानमन्त्री रासमुसेनले नेतृत्व गर्नु उचित भएको हेडेगार्डले बताइन् ।
डेनमार्कको राजधानी कोपनहेगनमा  जलवायु परिवर्तन  सम्मेलनस्थलमा सयौं प्रदर्शनकारीले बुधबार विरोध प्रदर्शन गरेका छन् । जलवायु परिवर्तन वार्तामा कुनै प्रगति नभएको भन्दै उनीहरूले विरोध प्रदर्शन गरेका हुन् ।
मन्त्रीहरूको छलफल सुरुसँगै उनीहरूले विरोध प्रदर्शन गरेका हुन् । छलफलकक्षमा प्रवेश गर्ने प्रयास गर्ने प्रदर्शनकारीले बताएका छन् । प्रदर्शन सुरु भएलगत्तै प्रहरीले एक सय प्रदर्शनकारीलाई पक्राउ गरेको छ । वार्तास्थलमा सुरक्षा प्रबन्ध कडा बनाइएको छ ।
कोपनहेगनमा चलिरहेको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी वार्ता अत्यन्त अहं तथा नाजुक मोडमा आइपुगेको छ । उत्सर्जन कटौती र गरिब राष्ट्रलाई दिइने आर्थिक सहयोगका विषयमा विकसित र विकासशील राष्ट्रबीच विवाद चलिरहेको छ ।  
संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव बान की मुनले विकासशील राष्ट्रले जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न विकसित राष्ट्रबाट तुरुन्त आर्थिक सहयोग पाउने आशा अहिलेलाई छोड्नुपर्ने हुनसक्ने संकेत गरेका छन् । 

 कपिलवस्तु/ जिल्लामा आम्दानीको प्रमुख स्रोत मानिँदै आएको नगदेबाली उखुले बजारअनुसार मूल्य नपाएको गुनासो किसानले गरेका छन् ।
पटक-पटक उखु मूल्य बढाउन आन्दोलन गर्दै आए पनि चिनी मिलका कारण लागत मूल्य पाउन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ ।
आन्दोलनका कारण १ सय ८० प्रतिक्विन्टलबाट अहिले ३ सय ५० भन्दा बढी भएको छ। किसानले नवलपरासीमा उखु मूल्यमा कायम गरिएको ४ सय २५ रुपैयाँ मूल्य कपिलवस्तुमा पनि कायम गर्न मिलसँग आग्रह गर्दै आएका छन् । ‘चिनी कारखाना तथा क्रसर सञ्चालकले जति भने त्यतिमै बेच्नुपर्छ, आफूले गरेको खेतीको मूल्य अरूले तोक्ने गरेका छन्,’ बहादुरगन्जका किसान हरिराम पटेलले भने, ‘अरू उत्पादन गर्दा मूल्य तोेकेरै बिक्री गछौर्ं तर उखु मूल्य क्रेताले नै तोकेको मूल्यमा दिनुपर्ने बाध्यता छ ।’
लामो समयसम्म उखु भुक्तानी नपाउनु, बिक्री गर्ने समयमा क्रेतालाई मान्नुपर्ने र बीचमा दलालीले कमिसन खाइदिनेलगायत समस्या किसानले भोग्दै आएको कपिलवस्तु स्वतन्त्र उखु मजदुर युनियनका अध्यक्ष जगदम्वाप्रसाद चौधरीले बताए ।
किसानले उत्पादन गरेको उखुको जरादेखि त्यसबाट उत्पादित चिनी, भेली, मल तथा खरानीसम्म प्रयोग हुने गरेको छ । सरकारले उखु खेतीप्रति बेवास्ता गरेकै कारण मूल्य तोक्न नपाउनु, वैज्ञानिक खेती अभाव, चिनीको प्रमुख बाली उखु उत्पादन, विकास, विस्तार तथा सम्बन्धित निकायको लापरबाहीका कारण प्रत्येक वर्ष समस्या भोग्नुपरेको महाराजगन्जका किसान नन्दराम पासीको भनाइ छ ।
किसानका अनुसार तराईका कपिलवस्तु, रूपन्देही, नवलपरासीलगायतका २२ जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी नवलपरासीमा बढी उखु खेती हुने गरेको छ । उखु मूल्य निर्धारणमा चिनी तथा क्रसर मिल सञ्चालकको एकाधिकार छ । सरकारले किसानको मुख नहेरी उनीहरूको एकाधिकारप्रति समर्थन गरेका कारण उखु किसान वर्षैपिच्छे गुहार माग्न धाउनुपर्ने बाध्यता रहेको चौधरी बताउँछन् ।
उनी निष्कासित महालक्ष्मी सुगर मिलले प्रतिक्विन्टल ३ सय २० मल्य तोकेको छ । तर, क्रसर मिल सञ्चालकले ३ सय ५० दिने गरेका नन्दनगरका किसान रामगोपाल  मौर्यले बताए ।
उखु खेतीकै कारण हजारौं कृषि मजदुर, कारखानामा काम गर्ने मिल मजदुर तथा परिवारको पालनपोषण भइरहेको छ । उखु खेतीबाटै विभिन्न खाद्यसामग्री, स्पि्रट, पेयपदार्थजस्ता उत्पादनबाट सरकारले करोडौं रुपैयाँ भ्याट तथा आन्तरिक राजस्व पाउने गरेको छ । उखु खेतीमा सरकारको लगानी शून्य प्रतिशत पनि छैन ।
उखुबाट उत्पादित कच्चा चिनी निर्यातबाट नेपालले प्रतिवर्ष ४ अर्बभन्दा बढी विदेशी मुद्रा बचत गर्दै आएको एक तथ्यांकले देखाएको छ । उखुबाली तयार हुन १२ देखि १४ महिना लाग्छ । सो अवधिमा अन्य खेती धान वा तरकारी खेती कम्तीमा दुई महिना र बढीमा तीन महिना लाग्छ । लामो समय कुरेर पनि बोडी, घिरौला वा धानको आधा पनि रकम बचत नहुने १२ वर्षदेखि उखु खेती गर्दै आएका किसान मोहम्मद अन्सारीको भनाइ छ ।
उखु बजार सम्हाल्न उत्रेका उद्योगपति उखुको तोकिएको मूल्यसँगै अवस्था हेरी अन्य सुविधा थप्न थालेकाले बजार आकर्षक बनेको छ । वर्षौंसम्म उखु मूल्य भुक्तानी नपाएर ऋण र ऋणको ब्याजमा डुबेका किसान अब सुर्ती, केरा र बेमौसमी तरकारी बालीमा लाग्न थालेका छन् । समयमा भुक्तानी नदिने, उखुको तौलमा ठग्ने, वृद्धि मूल्य नदिनेजस्ता समस्यामा पारेर शोषण गर्दै आएका चिनी मिलले बेवास्ता गरे उखुबाली खेती नै खतरामा पर्ने संकेत देखापरेको किसानको भनाइ छ ।

काठमाडौं,     मंसिर ३०- मिस नेवाः २००९ प्रतियोगिताका लागि छानिएका ३६ युवतीहरूले प्रतियोगिता नजिकिदै गर्दा मनकामना मन्दिर भ्रमण गरेका छन्। पुस १५ मा राजधानीमा हुने फाइनलको अन्तिम तयारीमा रहेका प्रतियोगीहरू अहिले भाषा र संस्कृतिबारे ज्ञान हासिल गर्ने अभियानमा छन्।

                    प्रतियोगितामा काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, धनगढी, दोलखा, तेह्रथुम, धादिङ सहित भिन्न संस्कृति भएका स्थानका युवतीहरू छानिएका छन्। यी युवतीहरूलाई क्रोयोग्राफर रोजिन शाक्य, राजु नापित, भाइराजा तुलाधर र धनश्याम खड्काले एक महिना लामो प्रशिक्षण दिइरहेका छन्।